اثرات شایع تغذیه ای ناشی از شیمی درمانی سرطان :
به استفاده از عوامل شیمیایی یا دارو درمانی برای درمان سرطان،" شیمی درمانی" می گویند. در این روش، کل بدن تحت تاثیر قرار می گیرد . درحالیکه جراحی و پرتودرمانی برای درمان تومورهای موضعی استفاده می شوند. محل هدف عوامل شیمی درمانی، محدود به بافت بدخیم نیست و سلول های سالم را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. برخی از سلول های بدن مانند مغز استخوان، فولیکول های مو و مخاط دستگاه گوارش و سیستم تولید مثل بیشتر از بقیه تحت تاثیر قرار می گیرند. بعضی علایم اثر تغذیه معمولا شامل کاهش تولید سلول های میلوم، خستگی، تهوع و استفراغ، کاهش اشتها، التهاب مخاط، تغییر در ذائقه و بو، خشکی دهان، دیسفاژی و تغییر در عملکرد روده است. در نتیجه، دریافت غذایی و موقعیت تغذیه ای ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد. شدت عوارض جانبی به عامل اختصاصی، دوز مصرف، طول دوره درمان، داروهای همراه با پاسخ فردی و موقعیت فعلی سلامتی بستگی دارد. استفاده به موقع و مناسب از درمان های پشتیبان مانند ضد استفراغ ها، ضد اسهال ها، عوامل خون ساز و آنتی بیوتیک ها، همچنین تغییرات رژیمی برای کنترل موثر عوارض جانبی وابسته به درمان، از موارد مهم هستند. با وجود درمان های پشتیبان، خیلی از بیماران دچار عوارض شدید می شوند، به خصوص شیمی درمانی با دوز بالا که همراه با کاهش گلبول های سفید خون و کاهش تولید سلول های مغز استخوان همراه است. اختلالات ذائقه باعث بی اشتهایی ، اولیگوفاژی ( خوردن غذاهای محدود ) می شود . امکان اسهال و یبوست همراه با انسداد غیردینامیک ( بازدارنده حرکت روده ) وجود دارد. علایم مسمومیت معدی-روده ای معمولا طولانی مدت نمی باشد. با این حال برخی از شیمی درمانی های ترکیبی، اثرات معدی-روده ای شدید و طولانی دارند. بعضی عوامل، به خصوص کورتیکواستروئیدها می توانند سبب تجزیه بافت و افزایش دفع ادراری پروتئین، پتاسیم و کلسیم شوند. تحت تاثیر واقع شدن مخاط روده ای و فرآورده های هضمی، تا حدی سبب تغییر در هضم و جذب می شوند به گونه ای که ممکن است سوخت و ساز پروتئین، انرژی و ویتامین، ناقص باشد؛ البته این پیامدها ناشناخته اند. کاهش شمارش لنفوسیت کل پس از بکارگیری داروهای آنتی نئوپلاستیک، دقیقا موقعیت تغذیه ای را مشخص نمی کند.
در اثر پرتو درمانی و شیمی درمانی، مشکلات تغذیه ای به شرح ذیل برای بیماران مبتلا به سرطان بوجود می آید. دیس فاژی ( بلع دردناک غذا )، التهاب مخاط و خشکی دهان، بی اشتهایی، خستگی، کاهش وزن شایع است . در سرطان سر و گردن، پوسیدگی دندان، گزرستوفی دائمی، کم خونی، خشکی دهان، بلع مشکل، زخم دهان، بی اشتهایی، تغییرات حس چشایی، یبوست، اسهال، تهوع و استفراغ مشاهده می گردد.
علائم تغذیه ای رادیوتراپی توراکس می تواند شامل سوزش سردل و ازوفاژیت حاد و دیس فاژی باشد.
رادیوتراپی شکم می تواند ایجاد گاستریت حاد یا انتریت همراه تهوع، استفراغ، اسهال و بی اشتهایی کند. اثرات بعدی می تواند شامل آسیب شدید مجرای گوارشی به شکل سوء جذب دی ساکاریدها، چربی ها، الکترولیت ها باشد. انتریت ناشی از رادیوتراپی به حالت مزمن با علائم زخم شدن یا انسداد و تشدید خطر سوءتغذیه باشد.
شدت عوارض جانبی از فردی به فرد دیگر متفاوت است. اکثر عوارض جانبی به آرامی پس از اتمام درمان از بین می روند زیرا سلول های سالم در طول زمان بهبود می یابند. مدت زمانی که طول می کشد تا بعضی عوارض جانبی از بین رود، به عواملی مانند سلامت کلی بدن و داروهای مصرفی بستگی دارد
کم خونی :
کم خونی از عوارض جانبی رایج شیمی درمانی است. 60-40 درصد بیمارانی که پرتودرمانی می کنند، دچار کم خونی می شوند. فرد کم خون گلبول های قرمز پایینی دارد و بافت های بدن اکسیژن کافی برای انجام فعالیت را دریافت نمی کند.بیماران باید رژیم غذایی متعادلی با مصرف کافی گروه گوشت و پروتئین های با کیفیت بالا داشته باشند. مصرف منابع غذایی آهن که منبع خوب پروتئین نیز است، باید افزایش یابد. چای تا یک ساعت قبل و بعد از غذا مصرف نشود. مصرف منابع ویتامینC مانند مرکبات، گوجه فرنگی، بروکلی و... افزایش یابد.
علائم حاصل از کم خونی عبارتست از :
خستگی شدید ، تنگی نفس ، سرگیجه ، ضعف ، رنگ پریدگی ، ضربان نامنظم یا ضربان تند ، احساس سرما...
بدلیل شایع بودن کم خونی در میان بیماران سرطانی تحت شیمی درمانی، بیشتر به آن پرداخته می شود :
علت کم خونی :
-خود سرطان
-درمان سرطان، مانند رادیوتراپی یا شیمی درمانی
-از دست دادن خون ( می تواند خونریزی آهسته مداوم از روده ، مثانه یا خونریزی سریع مانند قاعدگی شدید یا خونریزی ناشی از زخم معده باشد.)
-از دست دادن ویتامین های خاص یا موادمعدنی در رژیم غذایی
-سطوح پایین آهن در خون
-مشکلات عمده اندام ( از جمله بیماری های شدید قلب، ریه، کلیه یا کبد )
-گلبول های قرمز (RBC) قبل از اینکه جایگزین شوند ممکن است توسط بدن از بین بروند.
-بیماری مزمن کلیه
-ساخت کمتر RBC
-بیماری سلول داسی شکل یا تالاسمی ( اختلالات ارثی که موجب تخریب بیش از حد بسیاری از سلول های قرمز خون می شوند. )
-ترکیبی از هر یک از عوامل نامبرده
* برخی از عوامل خطر ممکن است ریسک کم خونی در فرد مبتلا به سرطان را بالا ببرد. از جمله:
-شیمی درمانی مبتنی بر پلاتینیوم ( گروه خاصی از داروهای شیمی درمانی )
-نوع خاصی از تومور ( مانند تومورهای ریه و تخمدان )
-داشتن سطح هموگلوبین کم قبل از اینکه بیمار مبتلا به سرطان شود.
آزمایش های نشان دهنده علت کم خونی :
شمارش کامل خون (CBC) یک آزمایش خون است که سطح هموگلوبین و دیگر ویژگی های گلبول های قرمز را اندازه گیری می کند. این آزمایش نه تنها کم خونی را نشان می دهد، بلکه می تواند به پزشک بیمار در پیدا کردن دلیل کم خونی کمک کند. ممکن است به آزمایش های دیگری نیاز باشد تا به پیدا کردن آنچه باعث کم خونی می شود، کمک کند. این آزمایش ها شامل موارد زیر است:
-آزمایش های شیمیایی خون برای بررسی عملکرد اعضا و سطح ویتامین ها و مواد معدنی
-آزمایش خون شامل شمارش رتیکولوسیت (Reticulocytes گلبول های قرمز بسیار جوانی هستند که فقط از مغز استخوان آزاد می شوند ، بنابراین این آزمایش نشان می دهد که تعداد سلول های قرمز جدید بدن چند عدد است.)
-آزمایش مغز استخوان
-آزمایش خون برای بررسی سطح آهن خون
-آزمایش مدفوع برای بررسی خون ( بنام آزمون خون پنهان در مدفوع یا FOBT)
پزشک یا پرستار می تواند نتایج این آزمایش ها را همراه با مطالعات پزشکی و معاینه ترکیب نماید تا علت کم خونی را پیدا کند. گاهی علتی جز اینکه، کم خونی فرد بیمار، مزمن است ، پیدا نمی شود. این نوع کم خونی اغلب در افراد با مشکلات طولانی مدت مانند نارسایی احتقانی قلب، بیماری های التهابی یا سرطان دیده می شود.
کم خونی می تواند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد و طول زندگی را در افراد مبتلا به سرطان کاهش دهد و می تواند ایجاد خستگی کند زیرا سلول های بدن به اندازه کافی اکسیژن دریافت نمی کنند. کم خونی می تواند موجب کار بیشتر قلب شود، بنابراین اگر دچار مشکل قلبی هستند، کم خونی می تواند آن را بدتر کند.
کم خونی شدید ممکن است به این معنی باشد که باید درمان سرطان به تاخیر افتد یا اینکه دوره درمان را کاهش یابد. همچنین کم خونی می تواند موجب شود بعضی از درمان ها آنطور که باید موثر واقع نشود. پزشک فرد بیمار ممکن است سعی کند تا براساس علائم و سطح هموگلوبین خطر ابتلا به مشکلات جدی کم خونی را مشخص کنند. اگر علائمی وجود ندارد، آنها تلاش می کنند بفهمند که تا چه حد احتمال دارد در آینده مبتلا به علائم کمخونی شود.
شدت کم خونی چقدر است ؟
اغلب شدت کم خونی را براساس هموگلوبین خون بیمار تعیین می کنند. اما علائم بیمار ممکن است با هموگلوبین مطابقت نداشته باشند. پزشکان معمولا برای درمان کم خونی از معیار زیر استفاده می کنند :
-کم خونی خفیف : هموگلوبین بین 10 و حد پایین طبیعی برای سن، جنس و تعریف آزمایشگاه
-کم خونی متوسط : هموگلوبین 8 تا 10 گرم در دسی لیتر
-کم خونی شدید : هموگلوبین 8 تا 6/5 گرم در دسی لیتر
-کم خونی تهدید کننده زندگی : هموگلوبین کمتر از 6/5 در دسی لیتر
برخی از نشانه های جدی کم خونی :
-درد قفسه سینه
-ضربان قلب سریع
-تورم پاهای بیمار
-احساس سرگیجه یا منگی
-احساس تنگی نفس به هنگام کار
احتمالا سایر مشکلات پزشکی مانند بیماری قلبی یا بیماری مزمن ریوی بر میزان اکسیژنی که بدن می گیرد تاثیر می گذارد. این شرایط همراه با کم خونی می تواند خطر ابتلا به مشکلات جدی را افزایش دهد. اگر میزان کم خونی بصورت یک تهدید درآمد، ممکن است نیاز به تزریق خون شود.
کم خونی چگونه درمان می شود؟
دو هدف اصلی درمان کم خونی عبارتند از :
-درمان علت کم خونی
-افزایش سطح هموگلوبین تا بهبود علائم
بسته به علت کم خونی، درمان آن ممکن است شامل مواردی مانند خوردن غذاهای غنی از آهن، داروها، تاخیر یا تغییر درمان سرطان باشد. هرگونه خونریزی را باید متوقف کرد. اگر نیاز است که سطح هموگلوبین سریعا بالا برود، ممکن است یک تزریق گلبول های قرمز داده شود.
***مواد غذایی غنی از آهن برای کم خونی :
اگر کم خونی فرد خفیف باشد، به او گفته می شود تا غذاهای غنی از آهن بخورد ، غذاهای حاوی مقدار زیاد آهن عبارتند از :
-گیاهان سبز تیره
-سبزیجات برگی
-زردآلو و هلو خشک
-لوبیا
-گوشت و ماهی
-سیب زمینی شیرین
-آلو و کشمش
-نان، غلات و ماکارونی غنی شده
تغییرات حس چشایی :
احساس مزه فلزی، ترش، شور، تلخ و شیرین در دهان در روزهای پس از تزریق داروی شیمی درمانی از عوارض داروهاست. برخی داروهای شیمی درمانی مانند "کاربوپلاتین" ، "سیس پلاتین" ، "دوکسوروبیسین" ، "ژمسیتابین" و "پاسلیتاکسل" از جمله داروهایی هستند که باعث تغییر طعم می شوند.ممکن است برخی بیماران از طعم گوشت شکایت کنند. غذاها بخصوص گوشت ممکن است طعم تلخ یا فلزی پیدا کند و برخی غذاها طعمشان کمتر حس شود. بهتر است بجای گوشت قرمز که احساس طعم فلزی را در دهان تشدید می کند، از جانشین های دیگر گروه گوشت مانند مرغ، جوجه، بوقلمون، انواع ماهی، تخم مرغ، حبوبات و آجیل استفاده شود. مصرف نوشیدنی های ترش مانند لیموناد یا لیموترش باعث می شود تا طعم فلزی دهان کمتر
شود. البته درصورت وجود زخم دهان،سوزش زبان و گلودرد، از مصرف آن باید پرهیز کرد. استفاده از ادویه جاتی مانند زردچوبه، رزماری، کچاپ و... توصیه می شود. از سبزیجات معطر مثل ریحان و آویشن در غذا مصرف شود.
استفاده از اسموتی های میوه ای یخ زده و آناناس درصورت عدم وجود زخم در دهان، مفید است. مصرف آدامس و آبنبات های با طعم دلخواه درصورت تمایل برای تغییر حس چشایی توصیه می شود.
خشکی دهان:
شیمی درمانی، بزاق را کم و باعث خشکی دهان می شود که بلعیدن غذا را سخت می کند. نوشابه های ترش و یا شیرین مصرف شود. مکیدن آب نبات یا جویدن آدامس می تواند مفید باشد. غذاهای نرم و پوره استفاده شود و لب ها مرطوب نگه داشته شود. غذا با سس، آب و عصاره گوشت و آب خورش، شیر کم چرب، نرم و مرطوب شود تا بلع راحت تر شود. می توان از دستگاه مخلوط کن هم استفاده نمود. آب پرتقال از خشکی دهان جلوگیری می کند. با مصرف غذاهای شیرین و ترش از خشک شدن دهان جلوگیری شود. نوشیدن مایعاتی مانند لیموناد و آب پرتقال به تولید بزاق در دهان کمک می کند.
سوزش دهان و گلو یا مری در نتیجه پرتودرمانی، شیمی درمانی یا عفونت پیش می آید. غذاهای نرم که راحت بلع می شود، میل شود، مانند شیرمیوه ای، پالوده طالبی و سایر میوه های نرم، نکتار میوه ها، پوره سیب زمینی، فرنی ، ماست، ماکارونی با پنیر، تخم مرغ آبپز، املت، سوپ جو، غلات پخته شده، پوره سبزیجات و پوره گوشت.
برخی غذاها و مایعات باعث تحریک دهان می شوند مانند پرتقال، گریپ فروت، لیمو، مرکبات، آب گوجه فرنگی، غذاهای شور یا ادویه دار، سبزیجات خام، دانه ها، نان تست، بیسکوئیت شور، سایر غذاهای برشته و خشک.
بهتر است غذاها بصورت غذاهای نرم و در قطعات کوچک تهیه شود و با مخلوط کن، رنده یا گوشت کوب بصورت پوره و نرم درآید. غذا با کره، آب گوشت مخلوط شود تا بلع آن راحت تر گردد. از نی برای نوشیدن استفاده شود.
زخم دهان:
گاهی با داشتن زخم های دهان ، خوردن نرم ترین غذاها هم مشکل می شود. دراینصورت غذاهای پوره مانند کاستارد، برنج، تخم مرغ و سوپ که بلعیدن آنها راحت تر است، مصرف شود.
حالت تهوع و استفراغ :
شیمی درمانی اغلب باعث دل پیچه و حالت تهوع می شود. زنجبیل و آبلیمو به رفع سرگیجه حالت تهوع کمک می کند. قبل از غذا خوردن کمی شیرینی زنجبیلی یا لیمو ترش مکیده شود. این کار به رفع سرگیجه و حالت تهوع کمک می کند.
درصورتیکه استفراغ کنترل نشده، از خوردن و نوشیدن پرهیز شود و درصورت کنترل ، آب و مایعات رقیق، آب میوه های رقیق شده و مایعات صاف استفاده شود. درصورت تحمل معده می توان از موادغذایی نرم یا رژیم غذایی سبک مانند آب میوه های طبیعی استفاده نمود. از مصرف غذاهایی که طعم و بوی قوی دارند و غذاهای تند، چرب و پرنمک پرهیز شود. اگر بیمار تهوع صبحگاهی دارد، مصرف کراکرها در رختخواب و بلافاصله پس از بیدار شدن به کاهش تهوع کمک می کند. غذاهایی که بهتر تحمل می شوند شامل غذاهایی با طعم ملایم مانند پوره گندم، سیب زمینی، نودل، مرغ بدون چربی، بوقلمون، میوه ها و سبزی های نرم، مایعات صاف شده مانند آب سیب و ذغال اخته، آبگوشت کم نمک، چای کمرنگ و نوشیدنی های فاقد کافئین می باشد. بهتر است حداقل یک ساعت پس از صرف غذا از خوابیدن پرهیز گردد و با تفریحاتی مانند تماشای تلویزیون، خواندن مجله، صحبت با اعضای خانواده حواس فرد بیمار از تهوع پرت گردد.
توصیه می شود بیماران تلاش کنند حجم های کوچک مایعات شفاف مثل آب، آب سیب، زغال اخته، یخمک میوه های طبیعی بدون قطعات میوه، زنجبیل، دسرهای ژلاتینی استفاده نمایند. بدین صورت که از یک قاشق چایخوری هر 10 دقیقه شروع کرده و به تدریج مقدار آن را به یک قاشق غذاخوری هر 20 دقیقه افزایش داد و درصورت تحمل به 2 قاشق غذاخوری هر 30 دقیقه رسانده شود.زمانیکه میزان تحمل بیمار به این حد برسد، می توان غذاهایی با بافت نرم و طعم ملایم را امتحان کرد.
بهبود اشتها :
در صورت داشتن مشکل با غذاهای جامد، از غذاهای مایع استفاده شود. از مایعاتی مانند: آبمیوه، سوپ استفاده شود ولی این مواد باید حاوی موادمغذی ضروری و کالری باشند. نوشیدنی های حاوی شیر نیز دارای پروتئین هستند. از قطعات کوچک غذا استفاده شود زیرا بلع آسانی دارد. زمان خارج شدن از منزل، یک خوراکی ساده مانند نان و پنیر، نخود و کشمش همراه باشد . ورزش منظم به افزایش اشتها کمک می کند. البته در مورد ورزش حتما با پزشک معالج مشورت گردد .
صرف مایعات در حین مصرف غذا می تواند اشتها را کاهش دهد. مایعات حداقل به فاصله 60-30 دقیقه قبل یا بعد از غذا میل شود. غذاهای نرم و سرد مانند ماست و شیر میوه ای موجب بهبود اشتها می شوند. شیرموز هم
غذای مناسب برای این دوران است. تعداد وعده های غذایی باید افزایش یابد ولی حجم آن باید کم باشد. ( 6 وعده به جای 3 وعده ). وعده های غذایی کوچک و کم حجم به رفع بی اشتهایی کمک می کند. سعی شود 6-5 وعده کوچک و کم حجم ولی پرانرژی خورده شود تا وزن در حد مطلوب حفظ گردد.
مقداری آرد، پودر جوانه گندم، بلغور گندم به غذاهای مایع مانند سوپ و آش اضافه کند. افزایش مصرف روغن های سالم ( روغن های مایع گیاهی ) انرژی دریافتی از غذا را تا حدی افزایش می دهد. غذای مورد علاقه برای بیمار تهیه شود و از چاشنی هایی مانند آبغوره، آبلیمو برای افزایش اشتها استفاده شود. اگر بیمار زود احساس سیری می کند تا یک ساعت قبل از غذا و در بین غذا از مصرف آب و مایعات خودداری شود و سبزیجات خام مانند سالاد را بعد از خوردن غذای اصلی میل کند و نیز مصرف غذاهای سرخ کرده کاهش یابد.
سبزیجات ، کاهو و غذاهای رژیمی، غذاهایی هستند که احساس سیری بیشتری ایجاد می کنند و درعین حال انرژی کمتری دارند . مصرف غذاهای پرچرب و سرخ کردنی و نفاخ می توانند احساس سیری کاذب ایجاد کنند، از مصرف این مواد پرهیز شود. ظاهر غذا، تمیزی، رنگارنگ بودن و چیدمان خوب و دلپذیر آن در افزایش اشتها نقش موثری دارد. غذا بهتر است خنک باشد و بوی زننده نداشته باشد.
اسهال :
غذاها در حجم کم و تعداد دفعات بیشتر مصرف شود. روزانه8-6 لیوان مایعات با دمای اتاق مصرف شود. درحین اسهال الکترولیت های بدن از دست می رود و ضروریست املاح سدیم و پتاسیم جایگزین گردد. استفاده از انواع سوپ و محلول های الکترولیت مناسب می باشد. مصرف سیب و موز توصیه می شود. در زمان اسهال، مصرف موادغذایی با فیبر بالا مانند میوه ها و سبزیجات و غلات کامل کاهش یابد. بجای شیر از ماست بخصوص ماست پروبیوتیک استفاده شود. می توان از نعنای خشک در ماست استفاده نمود. سماق آسیاب شده می تواند مفید واقع شود. از مصرف موادغذایی خیلی گرم و خیلی سرد پرهیز گردد. از مصرف آبمیوه های صنعتی، شربت،
بستنی و موادغذایی شیرین ، قند ، شکر انواع نوشابه، ماءالشعیر، غذاهای خیلی سرخ شده و چرب، خامه، کره، سوسیس و کالباس، غذاهای خیلی تند، نوشیدنی های الکلی پرهیز گردد.
درصورت وجود اسهال بیش از دو روز، حتما به پزشک مراجعه شود. برای جایگزینی آب از دست رفته، مایعات زیاد نوشیده شود و غذاها و مایعاتی که حاوی املاح بخصوص سدیم و پتاسیم زیاد هستند، مانند عصاره گوشت کم چرب، موز، نکتار میوه جات و سیب زمینی آب پز میل شود. از موادغذایی مفید برای اسهال می توان به ماست، پنیر، سیب زمینی، انواع کمپوت های خانگی، هویج کاملا پخته، مرغ، جوجه، گوشت قرمز بدون چربی و ماهی (آب پز به جای سرخ کردن) را نام برد.
یبوست :
کموتراپی، محل سرطان، برخی از داروهای ضد سرطان ، مصرف کم مایعات و فیبر می توانند موجب یبوست شوند. توصیه می شود، حداقل روزی 8 لیوان آب نوشیده شود(درمورد بیماران کلیوی با پزشک مشورت گردد). درصورت توصیه پزشک، فعالیت های ورزشی می تواند مفید باشد. اگر محدودیتی در مصرف مواد پرفیبر نباشد، از مواد غذایی مانند نان جو، سنگگ وغلات، میوه های خشک ( خشکبار )، سبوس گندم، جوانه گندم، میوه ها و سبزی های تازه و نخودفرنگی و آلو می توان استفاده نمود.
تغییرات وزن:
در طی دوران درمان ممکن است افزایش وزن یا کاهش وزن پیش بیاید. در کاهش وزن می توان از موارد زیر جهت افزایش پروتئین و کالری استفاده نمود. از شیر غنی شده با شیرخشک می توان استفاده کرد. شیر غنی شده را می توان در تهیه غذاهایی مانند فرنی، سس سالاد، پنیر، پوره سیب زمینی، شیر کاکائو و سوپ به جای شیر معمولی استفاده نمود. کمی شیر خشک بدون چربی را می توان به املت تخم مرغ، سوپ، غلات، سس یا آب گوشت ( عصاره گوشت ) اضافه کرد. شیرخشک را می توان به عسل و کره بادام زمینی هم افزود.
درصورت افزایش وزن ، نباید رژیم لاغری گرفت. مورد را با پزشک معالج بایددرمیان گذاشت تا علت مشخص شود. گاه برخی داروهای ضد سرطان باعث احتباس مایعات در بافت ها می شوند و ایجاد ادم می کند.
گاه افزایش وزن در نتیجه افزایش اشتها و دریافت غذا و کالری بیش از مقدار لازم است که در این صورت باید به این نکات توجه نمود :
میوه ها وسبزی ها بیشتر در برنامه غذایی گنجانده شود. گوشت بدون چربی و مرغ بدون پوست و لبنیات کم چرب یا بدون چربی مصرف گردد. از اضافه کردن سس مایونز، شکر و سایر مواد افزودنی به غذا پرهیز شود. از روش های پختنی مانند کباب کردن و بخارپز کردن استفاده شود. از مصرف مواد پرکالری مانند شیرینی اجتناب شود. درصورت صلاحدید و با مشورت پزشک معالج ورزش در برنامه بیمار قرار گیرد.
نکات مهم :
درحین شیمی درمانی، سیستم ایمنی بدن دچار اختلال می شود . به همین دلیل بمنظور پیشگیری از هرگونه بیماری ثانویه نظیر مسمومیت های غذایی، سرماخوردگی و ... باید در رعایت نکات بهداشتی و تغذیه ای دقت نظر لازم را داشت.
فرد بیمار از حضور در اماکن شلوغ بپرهیزد و از غذای رستوران ها و آشپزخانه ها استفاده نکند. میوه ها و سبزی ها را بخوبی بشوید و ضدعفونی کند و از مصرف برخی میوه جات مانند توت فرنگی که امکان ضدعفونی کافی آن وجود ندارد، بپرهیزد. سطح خارجی میوه هایی مانند خربزه، هندوانه، طالبی ضدعفونی و شستشو گردد.
سبزیجات بیشتر بصورت پخته استفاده شود.گوشت ها بصورت آبپز مصرف گردد و از کباب کردن آن پرهیز شود، چون ممکن است مغز گوشت پخته نشود. شیر، پنیر، کشک، پاستوریزه خرید شود.
برای افرادی که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند، رژیم غنی از روغن ماهی مفید است. برخی تحقیقات بعمل آمده بیانگر آن است که مصرف سیر بروز عوارض شیمی درمانی را کاهش می دهد. همچنین ادویه کاری تاثیر شیمی درمانی را افزایش می دهد.
Reference:
-American Cancer Society2020
http://www.nkca.org/selfcare.htm
http://www.ncifcrf.gov/research
http://www.graylab.ac.uk/cancernet
نویسنده :
مژده حسینی
کارشناس ناظر تغذیه اداره کل بهزیستی گیلان
نظر شما